"Sezonowość w debiutanckim tomiku Rafała Wojaczka” Ewa Tomaszewska

O Rafale Wojaczku wiele mówiono, pisano, nakręcono sporo filmów dokumentalnych, jeden fabularny. Kim jednak był mikołowski poeta? Najpewniej można powiedzieć, że był tym, co pozostawił w swojej poezji. Dlatego właśnie jego poezja pozostaje nadal intrygującym obiektem analizy. Ewa Tomaszewska podjęła się w swojej książce: „Sezonowość w debiutanckim tomiku Rafała Wojaczka” właśnie takiej próbie odnalezienia Rafała Wojaczka w jego poezji. Żeby zrozumieć go lepiej, sięgnęła po pierwszy zbiór jego wierszy, debiutancki „Sezon” z 1969 roku.

Idąc tropem tytułu stara się wyśledzić znaczenie sezonu, sezonowości w światopoglądzie dwudziestoczteroletniego, debiutującego poety. Odnajduje tropy egzystencjalizmu w jego postrzeganiu świata, stara się odpowiedzieć sobie na pytanie na ile jest to przemyślana konstrukcja lirycznego świata, odwołanie się do tradycji kulturowej, a na ile osobiste, uwarunkowane biografią, doświadczenie Wojaczka.

Ewa Tomaszewska stara się rzetelnie przeanalizować i zinterpretować debiutancki tom poezji „poety przeklętego”. Stara się zrobić to, co dla wielu czytelników Wojaczka, a nawet profesjonalnych interpretatorów jego twórczości, jest szczególnie trudne: chce oddzielić twórczość poety od jego legendy, która narosła wokół jego życia i tragicznej śmierci. Nie jest to łatwe, ponieważ Wojaczek był szczególnego typu artystą – twórcą totalnym: granica między jego sztuką, a jego życiem jest delikatna, w wielu miejscach wręcz zatarta. A tomik „Sezon” jest tego świetnym przykładem.

Fragment książki:

Autor każdą stronę swojego zbioru naznaczył szczątkowością, kalectwem, sezonowością. Nie oznacza to jednak, iż takie są jego wiersze. Raczej mowa może być tutaj o konsekwencji w realizacji podjętego tematu i wszechobecności ułomności świata oraz człowieka. Taka konstrukcja pozwala zobaczyć, jaki naprawdę jest świat, a przecież częściej spotyka się w nim z bólem, cierpieniem i przemijaniem niż z pięknem, radością oraz witalnością. Wojaczek zasygnalizował więc, iż należy także pamiętać o tej gorszej stronie istnienia, gdyż jest nam ona przynależna na równi, a czasem nawet znacznie bardziej od strony, którą można by spróbować nazwać lepszą.

W toku rozważań nad tomikiem Rafała Wojaczka udało mi się ustalić, że problem sezonowości uwidoczniony został w nim bardzo wyraźnie, a to głównie za sprawą takiej, a nie innej konstrukcji podmiotu i świata. Doszłam także do wniosku, iż liryki mikołowskiego poety pochylone są w stronę śmierci, co także koresponduje z sezonowością. W miarę możliwości starałam się także wyjaśnić z czego wynika owo opowiedzenie się za tym, co oznacza skończoność czy śmiertelność.

Sam tytuł tomu, ale także sposób kreacji poszczególnych instancji pokazują, że poezji Wojaczka nie można interpretować w jakiś jedynie słuszny sposób. Poeta pokazał, iż czasami połączenie dwu, wydawać by się mogło, że skrajnych, odczytań, stanowi spójną interpretację.

Między innymi dlatego pozwoliłam sobie na jednoczesne odczytywanie wierszy Rafała Wojaczka przez pryzmat jego biografii i z punktu, w którym do czynienia miałam z wymyśloną postacią. Pamiętałam jednak, by owe postaci połączyć, a nie rozpatrywać ich jako zupełnie odrębnych. U Wojaczka nic nie jest tylko czarne czy wyłącznie białe. Właśnie w tym upatruję najwyższą wartość poezji Sezonu.